FIFA-voorzitter Gianni Infantino omschreef het WK 2026 als het “grootste evenement in de geschiedenis van de mensheid” en vergeleek het door de Verenigde Staten, Mexico en Canada georganiseerde toernooi met 104 Super Bowls die in één maand tijd plaatsvinden. Met 48 deelnemende landen voor het eerst beloofde de competitie meer wedstrijden, meer landen en meer onvergetelijke momenten. Maar het uitgebreide formaat riep ook vragen op of de toename in omvang ten koste ging van de kwaliteit.
De komst van debutanten als Curaçao, Kaapverdië, Jordanië en Oezbekistan voegde een frisse ontdekkingssfeer toe aan het toernooi. De groepsfase leverde enkele gedenkwaardige verhalen op, vooral van kleinere landen die hun eerste optreden maakten op het grootste voetbalpodium. Kaapverdië, een land met ongeveer 530.000 inwoners, maakte indruk door gelijke spelen te behalen tegen Spanje en Uruguay, en ook tegen Saoedi-Arabië, waardoor ze als tweede in hun groep eindigden.
Ook Curaçao zorgde voor een van de verrassingsmomenten van het toernooi door zich te herstellen van een zware 7-1 nederlaag tegen Duitsland en een punt te pakken tegen Ecuador. DR Congo bereikte de knock-outfase na een gelijkspel tegen Portugal, wat een ander onverwacht hoofdstuk toevoegde aan de competitie. Zonder het uitgebreide formaat zouden deze teams niet de kans hebben gehad om die verhalen te creëren.
De nieuwe structuur kreeg echter ook kritiek. De groepsfase omvatte 72 wedstrijden – meer dan een heel WK vroeger bevatte – maar slechts 16 teams werden geëlimineerd. Het gebruik van onderlinge resultaten als eerste tiebreaker zorgde ook voor ongebruikelijke situaties, waarbij teams als Australië en Paraguay, en ook Oostenrijk en Algerije, wisten dat een gelijkspel beide ploegen door zou sturen.
Het echte drama kwam eenmaal de knock-outfase begon. Kaapverdië pushte Argentinië tot verlenging voordat ze uiteindelijk met 3-2 verloren, wat betekende dat ze het toernooi zonder nederlaag in 90 minuten tegen een van de uiteindelijke finalisten afsloten. Hun parcours, samen met het verhaal van veteranendoelman Vozinha, benadrukte de waarde van het geven van meer landen een kans om te strijden.
Nieuwe regels, nieuwe formaten en de impact op de weg naar de finale
Het WK 2026 introduceerde een andere aanpak voor de WK-loting, waarbij FIFA probeerde te voorkomen dat de hoogst gerangschikte teams te vroeg tegen elkaar zouden uitkomen. Argentinië, Engeland, Frankrijk en Spanje werden in afzonderlijke delen van het speelschema geplaatst, zodat ze elkaar pas vanaf de halve finale konden treffen.
Uiteindelijk had het speciale plaatsingssysteem weinig effect op de uitkomst. De vier hoogst gerangschikte landen bereikten nog steeds de laatste vier, iets wat nog nooit eerder was gebeurd in de WK-geschiedenis. Er werd echter één belangrijke aanpassing gedaan aan de loting om te garanderen dat Argentinië en Spanje, als nummer één en twee, elkaar pas in de finale konden ontmoeten.
Om dat te bereiken, verplaatste FIFA Argentinië naar Groep J en Frankrijk naar Groep I. Zonder die wijziging zouden de halve finales er anders hebben uitgezien, waarbij Engeland tegen Frankrijk en Argentinië tegen Spanje werd verwacht. De aanpassing veranderde de mogelijke route naar de finale, ook al domineerden de sterkste teams nog steeds de latere fasen.
Een ander groot discussiepunt was de invoering van verplichte hydratatiepauzes van drie minuten in elke wedstrijd. FIFA presenteerde de onderbrekingen als een maatregel om spelers te beschermen en eerlijkheid te waarborgen, maar de pauzes werden een bron van frustratie onder supporters, vooral omdat ze werden gebruikt voor reclamedoeleinden door omroepen.
Televisiebedrijven buiten het VK mochten commercials uitzenden tijdens deze onderbrekingen, en reclamezenders bereikten naar verluidt aanzienlijke prijzen, vooral tijdens wedstrijden met de Verenigde Staten en tijdens de finalefases van het toernooi. Coaches gebruikten de pauzes ook als tactische momenten, waarbij sommige wedstrijden een omslag in momentum zagen nadat teams extra instructies kregen.
Ondanks kritiek van fans, zullen de hydratatiepauzes waarschijnlijk onderdeel blijven van toekomstige WK’s. Europese competities hebben het idee echter al verworpen, waardoor invoering in binnenlandse competities onwaarschijnlijk is.
Sneller voetbal, recordpubliek en de zaken achter het toernooi
FIFA-scheidsrechterchef Pierluigi Collina begon aan het toernooi met de vastberadenheid om het ritme van wedstrijden te verbeteren. Zijn focus lag op het verminderen van vertragingen veroorzaakt door trage hervattingen, wissels en spelers die tijd leken te rekken via blessures.
De veranderingen leverden een merkbaar verschil op vergeleken met het WK 2022. Terwijl wedstrijden in Qatar gemiddeld 101 minuten en 22 seconden duurden, met 58 minuten en drie seconden werkelijke speeltijd, reduceerde het WK 2026 de gemiddelde duur tot 96 minuten en 24 seconden, terwijl de bal-in-speeltijd licht steeg naar 58 minuten en 15 seconden.
Het percentage wedstrijden waarin de bal in actie was, verbeterde ook, van 57,4% in 2022 naar 60,4%. De nieuwe aanpak werd als een succes beschouwd omdat wedstrijden vloeiender werden, supporters minder vertragingen ervoeren en spelers meer voetbal boden binnen een korter totaaltijdsbestek. Dezelfde reglementen zullen naar verwachting ook invloed blijven uitoefenen op binnenlandse competities.
Buiten het veld bleven zorgen over opkomstcijfers uit. Ondanks kritiek op dure tickets, kondigde FIFA aan dat stadions na de kwartfinales voor 99,7% gevuld waren, met een recordaantal van 6.527.410 bezoekers.
De organisatie genereerde ook extra inkomsten via haar doorverkoopplatform, dat een commissie van 30% hief op elke transactie. Toch bleef er controverse bestaan, aangezien autoriteiten in New York en New Jersey onderzoek deden naar ticketprijspraktijken en informatie over zitplaatsen. Supporters klaagden ook over beperkingen op het meenemen van waterflessen naar stadions, waardoor FIFA het besluit moest terugdraaien, terwijl vervoerskosten rondom locaties als New Jersey en Boston ook tot klachten leidden voordat er verlagingen werden doorgevoerd.
Politiek, scheidsrechterlijke debatten en de erfenis van het toernooi
De politieke sfeer rondom het WK 2026 was al aanwezig voordat de eerste wedstrijd werd gespeeld. Immigratiebeperkingen troffen supporters uit verschillende landen, terwijl de Somalische scheidsrechter Omar Artan werd geweigerd op Miami Airport voordat het toernooi begon. De situatie zorgde voor een ongemakkelijk moment voor Infantino, die reageerde door mensen te zeggen “chill” en “relax”.
Ook de deelname van Iran werd een politieke kwestie, waarbij het team beperkingen kreeg opgelegd over hoe lang ze in de Verenigde Staten mochten blijven rond hun wedstrijden. Na de uitschakeling van Iran uitte de Amerikaanse veiligheidsfunctionaris Markwayne Mullin publiekelijk zijn reactie op hun vertrek.
Een van de grootste controverses ontstond toen de Amerikaanse president Donald Trump contact opnam met Infantino over de schorsing van Florian Balogun. Een lid van de FIFA-disciplinaire commissie nam vervolgens een ongekend besluit door de schorsing van de aanvaller op te schorten in plaats van te handhaven, waardoor hij mocht spelen tegen België. De Verenigde Staten leden echter een zware 4-1 nederlaag, terwijl het besluit vragen opriep over mogelijke politieke beïnvloeding van voetbalzaken.
VAR werd ook een groot discussiepunt naarmate het toernooi vorderde. De groepsfase verliep relatief zonder controverse, maar de knock-outwedstrijden leverden meer debat op over scheidsrechterlijke beslissingen. De Egyptische voetbalbond vroeg om een onderzoek na hun nederlaag tegen Argentinië, na een VAR-besluit dat een van hun doelpunten afkeurde.
In het hele toernooi kwamen VAR-interventies voor in een vergelijkbaar tempo als het WK 2022, maar subjectieve beslissingen waarbij scheidsrechters de monitor gebruikten kwamen vaker voor dan in de Premier League. Ondanks klachten was een groot verschil de snelheid van beslissingen, waarbij de meeste beoordelingen snel werden afgerond in vergelijking met de langere vertragingen die vaak bekritiseerd worden in het binnenlandse voetbal.
Het WK 2026 leverde meer wedstrijden, meer deelnemers en meer debatten op dan welke eerdere editie dan ook. Hoewel het uitgebreide formaat onvergetelijke verhalen van opkomende landen creëerde, bracht het ook nieuwe uitdagingen met zich mee op het gebied van planning, commerciële belangen, politiek en technologie. De erfenis van het toernooi zal uiteindelijk afhangen van de vraag of het voetbal de opwinding van een groter WK kan behouden terwijl het de zorgen die met die groei gepaard gingen, kan aanpakken.
